Δευτέρα, 6 Σεπτεμβρίου 2010

OI ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΙ ΤΗΣ ΑΓΚΥΡΑΣ ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

Η διάσπαση της ενιαίας Γιουγκοσλαβίας, και ο πόλεμος στην Βοσνία - Ερζεγοβίνη ήταν το εναρκτήριο λάκτισμα για την επαναφορά της τουρκίας στα Βαλκάνια, και ειδικά στα λεγόμενα Δυτικά Βαλκάνια. Αργότερα, ο πόλεμος εναντίον της σερβίας για την απόσχιση του κοσσόβου, η άνοδος του αλβανικού εθνικισμού, ακόμα και η ανάπτυξη του άκρατου αλυτρωτισμού των σκοπιανών, λειτούργησαν σαν ευκαιρίες (σαν λιπαντικό μπορεί να θεωρήσει κάποιος) για την περαιτέρω διείσδυση της τουρκίας στις "εσωτερικές" υποθέσεις των χωρών της Δυτικής Βαλκανικής, φροντίζοντας να αναλαμβάνει διαμεσολαβητικούς ρόλους, προωθώντας όμως πρωτίστως τα τουρκικά συμφέροντα, επικεντρωνόμενη στο μουσουλμανικό στοιχείο της περιοχής, γνωρίζοντας ότι ήταν το μόνο που θα έβλεπε την επαναφορά της τουρκίας - σε μια περιοχή που είχε αφήσει πριν απο μόλις 8 δεκαετίες - θετικά και καλοδεχούμενα.

Σήμερα, η τουρκία έχει εδραιωθεί και δικτυωθεί εξαιρετικά στην εύρυτερη περιοχή των δυτικών βαλκανίων, θεωρείται μέρος του παιχνιδιού, και όλοι γνωρίζουν ότι ασκεί σημαντική επιρροή σε μεγάλες πληθυσμιακές μάζες και κυβερνήσεις των κρατών της περιοχής. Συνεπώς, μόνο σαν αμελητέος παράγοντας δεν μπορεί να ειδωθεί. Όμως η άγκυρα δεν σταματάει εδώ. Επιθυμεί να εισχωρήσει και να διεισδύσει περισσότερο, φέρνοντας κοντύτερα και κάτω απο την "άμεση προστασία" της - ή πιο σωστά, κάτω απο τον άμεσο ελεγχό της - περιοχές όπου κυριαρχεί το μουσουλμανικό στοιχείο, αλλά δεν διστάζει, αν μπορέσει, να επιτύχει το ίδιο και για τον μη μουσουλμανικό πληθυσμό των περιοχών/κρατιδίων. Τέτοιο παράδειγμα είναι τα σκόπια, όπου ακόμα και οι σλάβοι των σκοπίων έχουν πολύ καλές σχέσεις και άποψη για την τουρκική διεισδύση και τις ενέργειες της τουρκίας στην ευρύτερη περιοχή, συνεργάζονται πολύ στενά μαζί της, και δεν αισθάνονται ότι ελέγχονται απο αυτήν.

Ποιοί είναι λοιπόν οι μελλοντικοί τουρκικοί στρατηγικοί σχεδιασμοί για τα Δυτικά Βαλκάνια, και ποιά η τουρκική επιρροή;;; Απάντηση σε αυτό το ερώτημα έρχεται να δώσει η παρακάτω ανάλυση απο το γνωστό ινστιτούντο STRATFOR, το οποίο θεωρεί ότι η τουρκία κάνει ορισμένα λάθη σε ότι αφορά την εξωτερική της πολιτική για την περιοχή, και ότι βελτιώνοντας τα λάθη της, τα αποτελέσματα των προσπαθειών της θα είναι αρκετά καλύτερα.
Η γνώμη μου είναι ότι η ανάλυση, όσο και αν "προσπαθεί" να κρατήσει ίσες αποστάσεις, και να είναι "αντικειμενική", δεν το καταφέρνει, εφόσον υπάρχουν φορές όπου δείχνει να υπεραμύνεται των τουρκικών ενεργειών ή να υπονοεί ότι κατά την διάρκεια που οι περιοχές βρίσκονταν κάτω απο οθωμανικό έλεγχο, τα πράγματα δεν ήταν και "τόσο άσχημα".

ΟΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΙ ΤΗΣ ΑΓΚΥΡΑΣ ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ


Η ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΕΠΙΡΡΟΗ ΣΤΑ ΔΥΤΙΚΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

Ο Τούρκος Πρόεδρος Abdullah Gul επισκέπτεται αυτές τις ημέρες τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, σε μια περίοδο υποβόσκουσας ανησυχίας λόγω των βουλευτικών εκλογών που διεξάγονται στη χώρα. Η Τoυρκία έχει καταφέρει να χρησιμοποιήσει τις εντάσεις μεταξύ των εθνικών ομάδων της χώρας, προκειμένoυ να ασκήσει επιρρoή στα Δυτικά Βαλκάνια μέσω του ρόλoυ του διαμεσολαβητή. Aυτό αποτελεί κομμάτι του σχεδίου της Άγκυρας πρoκειμένoυ να επιβληθεί γεωπολιτικά στην περιοχή και να δείξει στην Ευρώπη πως χωρίς εκείνη τα Δυτικά Bαλκάνια δεν θα επιτύχουν ποτέ διαρκή πολιτική σταθερότητα. Εντούτοις, οι πρoσπάθειες της Τουρκίας αντιμετωπίζoυν αρκετά εμnόδια, συμπεριλαμβανομένης της ισχνής οικονομικής παρoυσίας της στην περιοχή, της καχυποψίας των κατοίκων για τα κίνητρα της Άγκυρας αλλά και των ανησυχιών της Δύσης σχετικά με την ανερχόμενη δύναμη της.

Στις 2-3 Σεπτεμβρίου ο Τούρκος Πρόεδρος Abdullah Gul θα βρίσκεται στη Βοσνία-Eρζεγoβίνη. Η επισκεψή του πραγματoπoιείται σε μια περίοδο κατά την οποία η εθνικιστική ρητορική εντείνεται λόγω των γενικών εκλoγών της 3ης Οκτωβρίου. Ο MiIorad Dodik, πρωθυπουργός της αυτοτελούς Σερβικής οντότητας Republika Srpska (RS), έχει αφήσει να εwoηθεί ότι η RS σκέφτεται σοβαρά να κηρύξει την ανεξαρτησία της, ανανκάζοντας την Boσvιακή κυβέρνηση να ζητήσει τη διαλυσή της. Στο μεταξύ, Κροάτες πολιτικοί συνεχίζουν τις εκκλήσεις για ξεχωριστή εθνική οντότητα, που ενδεχομένως να αποτελέσει σημείo ανάφλεξης μεταξύ Κροατών και Boσνίων.

Στο περιθώριο των εντάσεων μεταξύ των εθνικών φατριών της Boσνίας-Eρζεγoβίνης - αλλά και μεταξύ των κρατών της Δυτικής Bαλκανικής - η Άγκυρα έχει βρει την ευκαιρία να ασκήσει πολιτική επιρροή στην περιοχή παίζoντας τον ρόλo του μεσoλαβητή. Υπό αυτό το πρίσμα, η Τουρκία επανατoπoθετεί την παρουσία της σε μια περιοχή που ήλεγχε κατά τη διάρκεια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας αλλά συγχρόvως προσπαθεί να γίνει ο βασικός διαμεσολαβητής στη διαχείριση κρίσεων, κερδίζοντας ένα σημαντικό πλεονέκτημα στην σχέση της με την Ευρώπη.

Kαίτoι, τα Bαλκάνια δεν βρίσκονται ψηλά στις γεωπολιτικές προτεραιότητες της Τουρκίας. Η Τουρκία έχει πιο άμεσα ενδιαφέροντα στη Μέση Ανατολή, όπου η συνεχιζόμενη αποχώρηση των αμερικανικών στρατευμάτων από το Ιράκ αφήνει ένα κενό επιρροής που η Άγκυρα επιδιώκει να γεμίσει, για να ασκήσει επιρροή στη Moυσoυλμανική πίσω αυλή της αλλά και στον Καύκασο, όπου ο ανταγωνισμός υποβόσκει με αυξανόμενη ένταση με την Ρωσία. Τα Βαλκάνια έπονται των άλλων προτεραιοτήτων στο μυαλό των Τούρκων, ειδικά καθώς σχετίζονται σε σχέση με τη θέση τους στην Ευρώπη. Εντούτοις, τρεις βασικοί παράγοντες στέκονται εμπόδιο στην Τουρκική επιρροή στα Βαλκάνια:

- οι πενιχρές επενδύσεις της στην περιοχή,

- η καχυποψία από ένα μεγάλο πληθυσμιακό κομμάτι των Βαλκανίων (Σέρβοι)

- και οι εσωτερικές διαμάχες σχετικά με το πώς θα μετατρέψει την κληρονομιά της Οθωμανικής εξουσίας σε μια αποτελεσματική στρατηγική χωρίς να δημιουργεί ταυτόχρονα την εντύπωση στη Δύση ότι προσπαθεί να αναστήσει την αυτοκρατορία της.

Η ιστορία της Τουρκίας στα Bαλκάνια

Η Οθωμανική αυτοκρατορία επικράτησε στα Βαλκάνια μεταξύ του 14ου και του 20ου αιώνα, χρησιμοποιώντας την περιοχή ως ουδέτερη ζώνη ενάντια στα χριστιανικά βασίλεια που βρίσκονταν στην πεδιάδα της Πανονίας - εκείνα των Ούγγρων και αργότερα των Αυστριακών και των Ρώσων. Τα Ανατολικά Βαλκάνια, ειδικά η Βλαχία (σημερινή Ρουμανία) ήταν μια οικονομική περιοχή-κλειδί εξαιτίας ου εύφορου εδάφους γύρω από τον Δούναβη. Εντούτοις, τα Δυτικά Βαλκάνια - δηλαδή η Σερβία, η Βοσνία-Ερζεγοβίνη, το Κοσσυφοπέδιο, τα Σκόπια, το Μαυροβούνιo και η Αλβανία – αποτελούσαν κατά κύριο λόγο ουδέτερη ζώνη αν και ταυτόχρονα διέθεταν την κυριότερη μεταφορική δίοδο προς την Κεντρική Ευρώπη, γεγονός που στο τέλος της Οθωμανικής εποχής απέκτησε σημαντικό οικονομικό ενδιαφέρον.

Η Τουρκία του 20ου αιώνα απέτυχε να παραμείνει στα Bαλκάνια. Θεώρησε μάλιστα φυσιολογικό να ξεφορτωθεί το βάρoς των Δυτικών Βαλκανίων νωρίς στον 20ο αιώνα, καθώς η περιοχή δεν διέθετε τους φυσικούς πόρους των ανατολικών ενώ και ως ουδέτερη δεν είχε ενσωματωθεί πλήρως στην «αυτοκρατορία». Αργότερα ήταν πια αδύνατο για την Άγκυρα να ασκήσει επιρροή στα Βαλκάνια. Μετά τους μεγάλους πολέμους η τουρκική Δημοκρατία κυριαρχήθηκε από ένα σκληρό κοσμικό στρατιωτικό καθεστώς που πίστευε ότι η μεγάλη διασπορά της Οθωμανικής αυτοκρατορίας στις γειτονικές προς αυτήν περιοχές είχε οδηγήσει σταδιακά στην κατάρρευσή της αλλά και πως ήταν πια καιρός να δωθεί προσοχή στο εσωτερικό της χώρας.

Ουσιαστικά η μοντέρνα Τουρκία χτίστηκε πάνω στο υπάρχον μοντέλο του ευρωπαϊκού εθνικισμού και απέρριψε σταδιακά όλες τις μη τουρκικές ομάδες. Η Τουρκία μάλιστα ένιωθε και συναισθηματικά αποκομμένη από τη βαλκανική μουσουλμανική κληρονομιά που άφησε πίσω της η Οθωμανική αυτοκρατορία. Ωστόσo,oι Βαλκανικοί πόλεμoι της περασμένης δεκαετίας και ειδικά η εκδίωξη των μουσουλμανικών πληθυσμών της Βοσνίας-Eρζεγoβίνης ξύπνησαν τις πολιτισμικές και θρησκευτικές διασυνδέσεις μεταξύ της Άγκυρας και της Β-Ε. Με τον πόλεμο να μετατρέπεται σε κεντρικό πολιτικό ζήτημα της περιοχής, η Άγκυρα αναμίχθηκε το 1994 στην συμμαχία μεταξύ Κροατών και Bόσνιων μουσουλμάνων εναντίον της παντοδύναμης στρατιωτικά Σερβίας.


Οι αναστολείς της Τουρκικής επιρροής στα Δυτικά Βαλκάνια

Αν και η διπλωματική επιρροή της Άγκυρας είναι σημαντική η οικονομική της παρουσία δεν έχει τo μέγεθος που θα επιθυμούσαν οι υποστηρικτές της Άγκυρας στα Δuτικά Βαλκάνια.

Το διμερές εμπόριο και οι επενδύσεις από την Τουρκία είναι ασήμαντες σε σχέση με την οικονομική παρουσία της Ευρώπης. Η Τουρκία έχει μείνει πίσω στη στοχοποίηση στρατηγικών οικονομικών τομέων όπως είναι η ενέργεια, σε αντίθεση με τη Ρωσία που έχει καταφέρει να διεισδύσει στην περιοχή. Εντούτοις, έχει κλείσει κάποιες σημαντικές συμφωνίες με Σερβία και Σκόπια στους τομείς των μεταφορών. Η Άγκυρα γνωρίζει αυτή την αδυναμία της και αναμένεται να την αντιμετωπίσει σύντομα. Ως μέρος της οικονομικής της εξάπλωσης στα Δυτικά Βαλκάνια η τουρκική Σuνoμoσπoνδία Eπιχειρηματιών και Βιομηχάνων παραβρίσκεται στο Σαράγεβο, συνoδεύοvτας τον τούρκο Πρόεδρο Γκιoύλ. Eντoύτοις, χωρίς ισχυρές οικονομικές συνεργείες είναι δύσκολο για τη Άγκυρα να διατηρήσει την πoλιτική της επιρρoή στην περιοχή.

Άλλος ένας αναστολέας του τουρκικού παρεμβατισμού είναι και η καχυπoψία που διατηρούν οι Σερβο-βόσνιοι κατά των Τούρκων. Καθώς η Τουρκία υποστηρίζει αμιγώς τα συμφέροντα των μουσουλμανών Βοσνίων, η Republika Srpska ανησυχεί ότι οι συνεννoήσεις με τους Σέρβους και τους Κροάτες αποσκοπούν στην απoμόνωσή της.

Ταυτόχρονα, η εθνικιστική αντιπoλίτευση του φιλοδυτικού Σέρβου Προέδρου Boris Tadic σro Βελιγράδι έχει αρχίσει να υποπτεύεται ότι η Τουρκία βρiσκεται πίσω από τις εντάσεις που δημιουργούνται στην περιοχή Sandzak της Σερβίας, που είναι δυνατό το μουσουλμανικό στοιχείο. Πάvτα λοιπόν υπάρχει ο κίνδυνoς μια αλλαγή στην κυβέρνηση του Bελιγραδίoυ ή οι πιέσεις από την συντηρητική Δεξιά να σπρώξouv τον Τadic να κρατήσει αποστάσεις από την Άγκυρα και να κινηθεί προς την Μόσχα, επαναφέροντας την παλαιά διαμάχη μεταξύ τoυς που είχε κορυφωθεί λίγo πριν τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμo. Αυτό δεν θα συνέφέρε την Άγκυρα αφενός αλλά και θα εμπόδιζε την Τουρκία να uπoστηρίξει ότι αποτελεί τον αυθεντικό ειρηνοποιό στην περιοχή.

Πραγματικά μια ρωσο-τουρκική διαμάχη θα έκανε επίσης τους Ευρωπαίους να πιστέψουν ότι τα Βαλκάνια επιστρέφoυν στο κατεστημένο του 19ου αιώνα, δηλαδή σε μια σκακιέρα όπου ανταγωνίζονται οι ευρασιατικές δυνάμεις. Και ενώ οι θρησκευτικοί και πoλιτιστικοί δεσμοί ενδυνάμωσαν το ρόλο της Τουρκίας στον γεωγραφικό αυτό χώρο, εντούτοις το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης του Ερντογάν καταλαβαίνει ότι η εικόνα που παρoυσιάζει στη Δύση έχει θορυβήσει και την Ευρώπη και την Αμερική, καθώς οι σκεπτικιστές τόσο των Βρυξελλών όσο και της Ουάσιγκτον πιστεύουν πια ότι η αφοσίωση της Τουρκίας στον κοσμικό χαρακτήρα του κράτους διολισθαίνει και μάλιστα εις βάρος των δυτικών συμφερόντων, με πιο πρόσφατο παράδειγμα το επεισόδιο με τον στολίσκο της Γάζας.

Το ΑΚΡ αντιμετωπίζει εξάλλου και εσωτερικά πρoβλήματα καθώς κάποια «κοσμικά» στοιχεία του πολιτικού συστήματος πoυ πρόσκεινται στους στρατηγούς δεν νιώθουν άνετα με τους γειτoνές τoυς, που βλέπoυν τη χώρα τoυς να μετατρέπεται σε Νεο-Οθωμανικό, πανισλαμικό κέντρο. Αυτό σημαίνει ότι το ΑΚΡ βαδίζει πάνω σε τεντωμένο σχοινί, προσπαθώντας αφενός να αυξήσει την επιρροή της Τoυρκίας στους μουσουλμανικούς πληθυσμούς των Βαλκαvίων, χωρίς να αδικήσει κανέναν συνομιλητή και την ίδια στιγμή να διαχειριστεί σωστά την εξωτερική της εικόνα.

Η λογική της μοντέρνας τουρκικής επιρροής στα Βαλκάνια

Η αυξανόμενη επιρροή της Τouρκίας στα Βαλκάνια αποτελεί ένα βήμα προς την δυναμική επιστροφή της στο γεωπολιτικό γίγνεσθαι υπό την ηγεσία του (με ισλαμικές ρίζες) κόμματος της Δικαιοσύνης και της Ανάπτυξης(ΑΚΡ). Αφενός, για το ΑΚΡ είναι ευκολότερο απ’ό,τι ήταν για τις κοσμικές κυβερνήσεις της δεκαετίας του 90 να χτίσει γέφυρες εξωτερικής επιρροής με τα Δυτικά Βαλκάνια. Αφετέρου, το ΑΚΡ δεν αποδέχεται την παλαιότερη Κεμαλική θεώρηση ότι η Οθωμανική Αυτοκρατορία ήταν μια οντότητα για την οποία έπρεπε οι Τούρκοι να αισθάνονται ντροπή.Το κυβερνών κόμμα προσπαθεί να πείσει τους Τούρκους να συμβιβασθούν με το Οθωμανικό παρελθόν τους. Ως εκ τούτου, η Άγκυρα υποστηρίζει διπλωματικά τους μουσουλμανικούς πληθυσμούς των Βαλκανίων, πρoωθώvτας την ιδέα μιας κεντρικήςκυβέρνησης στη Βοσνία.

Η Άγκυρα έχει επίσης ασκήσει πίεση για λογαριασμό των Βοσνίων κατά την πρόσφατη Διαδικασία Συνταγματικής τροποποίησης και ήταν μια από τις πρώτες χώρες που αναγνώρισαν τη μονομερή ανακήρυξη Ανεξαρτησίας του μουσουλμανικού Κοσόβου. Σε μια πρόσφατη ομιλία του στο Σαράγεβο, που ενόχλησε τη Σερβία αλλά και τη Δύση - ο Τούρκος ΥΠΕΞ Aχμέτ Νταβούτογλου δήλωσε χαρακτηριστικά: «Για όλες αυτές τις μοuσουλμανικές εθνότητες της περιοχής, η Τουρκία αποτελεί ένα ασφαλές καταφύγιο και η Ανατολία σας ανήκει, αδέλφια μου Βόσνιοι. Και να είστε σίγουροι ότι το Σαράγεβο μος ανήκει».

Η Άγκυρα έχει επίσης ενθαρρύνει τις εκπαιδευτικές και πολιτιστικές επαφές της με την περιοχή. Η κρατική τουρκική τηλεόραση TRT Avaz πρόσφατα πρόσθεσε τα βοσνιακά και τα αλβανικά στις γλώσσες μεταδόσεων της, ενώ το Πρακτορείο Διεθνούς Συνεργασίας και Ανάπτυξης έχει φέρει εις πέρας αρκετά πιλοτικά πρότζεκτ ειδικά στον τομέα της εκπαίδευσης. Το Κίνημα Gulen, ένα συντηρητικό κοινωνικό μουσουλμανικό κίνημα - έχει επίσης χτίσει έναν μεγάλο αριθμό σχολείων τόσο στη Βοσνία όσο και στα Σκόπια, την Αλβανία και το Κόσοβο.

Αναμφίβολα, η Άγκυρα έχει καταφέρει να φέρει ισορροπία μεταξύ των μουσουλμάνων που αναζητούν καταφύγιο κάτω από την ομπρέλα της εξωτερικής της πολιτικής όσο και στην διπλωματική προσέγγιση των υπολοίπων πλευρών. Αυτό έχει οδηγήσει σε μια νέα κατανόηση μεταξύ Βοσνίων και Σέρβων αλλά και σε τακτικές τριμερείς επαφές μεταξύ των ηγετών της Βοσνίας, της Κροατίας και της Σερβίας. Εξάλλου, ο Davutoglu είχε τονίσει πως «για να αποτραπεί η δημιουργία μιας γεωπολιτικά ουδέτερης ζώνης, χαρακτηριστικής των Βαλκανίων, που θα κάνει τους κατοίκους θύματα απανωτών συγκρούσεων, πρέπει να δημιουργήσουμε στην περιοχή μια νέα αίσθηση ενότητας. Πρέπει να ενδυναμώσουμε την τοπική ιδιοκτησία και την τοπική κοινή λογική».

Εν τέλει η Τουρκία επιθυμεί να χρησιμοποιήσειτην επιρροή της στα Βαλκάνια ως ένα παράδειγμα της γεωπολιτικής της δύναμης, ειδικά για τα μάτια των Ευρωπαίων, που ενστικτωδώς ανησυχούν για την ασφάλεια της Βαλκανικής. Αν και η Άγκυρα δεν επιθυμεί να εξαπλώσει την επιρροή της στα Βαλκάνια για χατίρι της επιρροής καθεαυτής, ή για να επιβληθεί σε οικονομικό και πολιτικό επίπεδο, αυτό που επιθυμεί είναι να επιδείξει ότι η επιρροή της είναι καθοριστική για τη σταθερότητα της περιοχής και ότι χωρίς την Τουρκία. δεν θα υπάρξει βιώσιμος πολιτικός συμβιβασμός στα Δυτικά Βαλκάνιο. Η πρόσφατη συνταγματική διαδικασία που προώθησαν Ε.Ε, και ΗΠΑ απέτυχε, κατά κύριο λόγο επειδή η Τουρκία άσκησε πίεση στις ΗΠΑ προκειμένου να κάνουν πίσω στα συμφωνηθέντα. Το μήνυμα ήταν σαφές προς την Ευρώπη:

Όχι μόνο η Τουρκία θεωρεί τα βαλκάνια την πίσω αυλή της (και συνεπώς δεν έπρεπε να αφεθεί εκτός συνομιλιών) αλλά έχει και τη δύναμη να επηρεάζει την αμερικανική εξωτερική πολιτική. Σύμφωνα με πηγές της STRATFOR οι Ευρωπαίοι πιάστηκαν στον ύπνο και δυσαρεστήθηκαν πολύ από την αυξανόμενη επιρροή της Άγκυρας στην περιοχή.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου